เด็กฟันล่างครอบฟันบน (เด็กคางยื่น) สาเหตุและแนวทางการรักษา
แนวทางรักษาที่ปลอดภัย ลดโอกาสผ่าตัดขากรรไกรในอนาคต โดยทีมหมอเฉพาะทางจัดฟัน CDC Dental
หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นว่าลูกมีลักษณะ "ฟันหน้าล่างคร่อมฟันหน้าบน" หรือที่เรียกกันว่า "เด็กคางยื่น" (Underbite) ปัญหานี้ไม่ใช่แค่เรื่องของความสวยงามหรือความมั่นใจของเด็กในอนาคตเท่านั้น แต่ยังอาจส่งผลกระทบถึงพัฒนาการด้านโครงสร้างใบหน้าและสุขภาพช่องปากอย่างคาดไม่ถึง
บทความนี้อ้างอิงข้อมูลทางทันตกรรมจัดฟันและงานวิจัย เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่เข้าใจถึงสาเหตุที่แท้จริง และเตรียมพร้อมรับมือด้วยแนวทางการรักษาที่ปลอดภัย เลี่ยงการผ่าตัดในอนาคต โดยทีมหมอเฉพาะทางจัดฟัน ที่ CDC Dental ครับ
สารบัญเนื้อหา
เลือกหัวข้อที่ต้องการอ่านได้เลย
ทำความรู้จักภาวะฟันล่างครอบฟันบน (Class III Malocclusion / Underbite)
ภาวะฟันล่างสบคร่อมฟันบน แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะหลัก ซึ่งมีแนวทางการรักษาต่างกัน ได้แก่:
| ประเภท |
ลักษณะและสาเหตุ |
แบบเทียม
Pseudo / Functional Class III |
เกิดจากฟันสบกันผิดปกติ (เช่น มีจุดสบกระแทก) ทำให้เด็กต้องเลื่อนขากรรไกรล่างยื่นออกมาข้างหน้าเพื่อหลบจุดกระแทกและให้บดเคี้ยวอาหารได้ |
แบบแท้จริง
True Class III |
เกิดจากโครงสร้างกระดูกขากรรไกรผิดปกติโดยตรง (เช่น ขากรรไกรบนเจริญเติบโตน้อยเกินไป หรือขากรรไกรล่างยื่นเกินไป) ซึ่งมักพบว่าผู้ปกครองมีภาวะแบบนี้เช่นกัน |
สถิติที่น่าสนใจ: รู้หรือไม่ว่าปัญหาคางยื่นพบได้บ่อยในเด็กเอเชีย? งานวิจัยพบว่าชาวเอเชีย (รวมถึงคนไทย) พบภาวะนี้ได้สูงถึง 13-14% เลยทีเดียว
สาเหตุของปัญหาเด็กคางยื่น (ฟันหน้าล่างคร่อมฟันหน้าบน)
| สาเหตุ |
รายละเอียด |
พันธุกรรม
ปัจจัยหลัก |
หากคุณพ่อ คุณแม่ หรือคนในครอบครัวมีประวัติคางยื่น โอกาสที่ลูกจะได้รับการถ่ายทอดโครงสร้างขากรรไกรลักษณะนี้จะมีสูงมาก |
พฤติกรรมในวัยเด็ก
ปัจจัยเสริม |
นิสัยติดการดูดนิ้วมือ การใช้จุกหลอกเป็นเวลานาน การกลืนอาหารแบบลิ้นดุนฟันหน้า (Tongue thrust) และการหายใจทางปากเรื้อรัง อาจกระตุ้นให้ขากรรไกรผิดรูปได้เมื่อทำต่อเนื่องเป็นเวลานาน |
ผลกระทบ: ทำไมถึงไม่ควรรอให้โตแล้วค่อยรักษา?
หากปล่อยภาวะนี้ทิ้งไว้โดยไม่แก้ไข อาจนำไปสู่ปัญหาระยะยาว ได้แก่:
| พัฒนาการบดเคี้ยวและการพูด |
เคี้ยวอาหารไม่ละเอียด กลืนลำบาก และอาจมีปัญหาในการออกเสียงบางอักขระ |
| สุขภาพฟัน |
เคลือบฟันหน้าสึกหรอผิดปกติจากการเสียดสี และเสี่ยงต่อฟันผุได้ง่าย |
| ผลกระทบทางจิตใจ |
เมื่อเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น โครงหน้าและคางที่ยื่นอาจส่งผลต่อความมั่นใจในการเข้าสังคม (Self-esteem) |
"นาทีทอง" ของการรักษาเด็กคางยื่น คือช่วงอายุ 6-8 ขวบ
หมอเฉพาะทางจัดฟันทั่วโลกแนะนำตรงกันว่า ควรพาลูกมาตรวจประเมินโครงสร้างขากรรไกรครั้งแรกเมื่ออายุ 7 ขวบ (ช่วงฟันชุดผสม) เพราะเป็นวัยที่กระดูกขากรรไกรบนยังมีการเจริญเติบโตและรอยต่อกระดูกยังไม่เชื่อมติดกันสนิท การใช้เครื่องมือปรับโครงสร้างในวัยนี้ จะช่วยดึงขากรรไกรให้เติบโตไปในทิศทางที่ถูกต้อง
ช่วยลดความเสี่ยงที่เด็กจะต้องเข้ารับการผ่าตัดขากรรไกร (Orthognathic Surgery) ในอนาคตได้อย่างมาก
เด็กฟันล่างครอบฟันบน รักษาอย่างไรดี?
การรักษาในปัจจุบันมุ่งเน้นไปที่การ "กระตุ้นให้ขากรรไกรบนเจริญเติบโตมาด้านหน้า" (Maxillary Protraction) มากกว่าการพยายามรั้งขากรรไกรล่าง ซึ่งมีแนวทางดังนี้:
1. หน้ากากดึงขากรรไกร (Protraction Facemask) ร่วมกับเครื่องมือขยายขากรรไกร (RPE)
เป็นมาตรฐานการรักษาที่ได้ผลดีมาก หมอเฉพาะทางจัดฟันจะติดเครื่องมือขยายขากรรไกรไว้ที่เพดานปากด้านบน จากนั้นให้เด็กใส่หน้ากากที่มีจุดรับแรงที่หน้าผากและคาง เพื่อดึงกระดูกขากรรไกรบนให้เคลื่อนมาด้านหน้า อ่านข้อมูลเพิ่มเติมที่นี่
ข้อควรรู้: เด็กไม่จำเป็นต้องใส่ไปโรงเรียน แต่ต้องอาศัยวินัยในการใส่ อย่างน้อย 12-14 ชั่วโมงต่อวัน (ช่วงอยู่บ้านและใส่นอน) เพื่อให้เห็นผลลัพธ์ที่ชัดเจนใน 6-12 เดือน
2. ติดเหล็กจัดฟันบางส่วน (Partial Braces)
กรณีที่ฟันหน้าล่างคร่อมฟันหน้าบนมีสาเหตุมาจาก "การเรียงตัวของฟัน" (แบบเทียม) หมอจัดฟันอาจพิจารณาติดเหล็กจัดฟันเฉพาะบางซี่ เพื่อแก้ไขตำแหน่งฟันให้สบกันอย่างถูกต้อง
3. ใช้เพลทจัดฟัน (Active Plate) หรือ จัดฟันใส (Invisalign First)
มีหลักการเดียวกับการติดเหล็กจัดฟัน แต่ใช้เครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้ ซึ่งเหมาะสำหรับการแก้ไขความผิดปกติที่เกิดจากฟันในระดับไม่รุนแรง
4. เครื่องมือทางเลือกอื่นๆ
เครื่องมือแบบถอดได้ (เช่น Bionator หรือ Frankel III) ปัจจุบันงานวิจัยพบว่าเครื่องมือกลุ่มนี้ให้ผลในการปรับองศาของ "ฟัน" มากกว่าการเปลี่ยนขนาดของ "กระดูกขากรรไกร" ส่วนเครื่องมือรัดคาง (Chin Cup) ที่เคยฮิตในอดีต ปัจจุบันไม่ค่อยนิยมใช้แล้ว เพราะไม่สามารถหยุดการเติบโตของขากรรไกรล่างได้อย่างถาวร
ความจริงที่ต้องรู้: โอกาสกลับมาเป็นซ้ำ (Relapse) ในช่วงวัยรุ่น
สิ่งสำคัญที่คุณพ่อคุณแม่ต้องทำความเข้าใจคือ แม้การดึงขากรรไกรบนในวัยเด็กจะสำเร็จลุล่วงด้วยดี แต่ข้อมูลทางสถิติพบว่ามีโอกาส 25-33% ที่ปัญหาคางยื่นจะกลับมาอีกเมื่อเด็กเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น
สาเหตุของการกลับมาเป็นซ้ำ: ไม่ใช่เพราะขากรรไกรบนถอยกลับ แต่เป็นเพราะ ฮอร์โมนวัยเจริญพันธุ์ไปกระตุ้นให้ "ขากรรไกรล่าง" เกิดการเจริญเติบโตพุ่งพรวด (Growth Spurt)
หมอเฉพาะทางจัดฟันจึงจำเป็นต้องติดตามการเจริญเติบโตของเด็กอย่างต่อเนื่องแบบปีต่อปี และอาจต้องให้ใส่รีเทนเนอร์เฉพาะทางในเวลากลางคืนเพื่อรักษาโครงสร้างไว้ จนกว่าเด็กจะหยุดสูงอย่างสมบูรณ์
รีวิวเคสจัดฟันแก้ฟันล่างครอบฟันบน (เด็กคางยื่น) ที่ CDC Dental
ตัวอย่างการรักษาภาวะฟันล่างครอบฟันบนในเด็ก โดยทีมทันตแพทย์เฉพาะทางจัดฟัน CDC Dental ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับสภาพฟันและแผนการรักษาของแต่ละบุคคล
*หมายเหตุ: ผลการรักษาขึ้นอยู่กับสภาพฟัน โครงสร้างขากรรไกร และความร่วมมือในการใส่เครื่องมือของผู้ป่วยแต่ละราย การวินิจฉัยและวางแผนการรักษาเป็นไปตามดุลยพินิจของทันตแพทย์เฉพาะทางเป็นรายบุคคล
บทสรุป
ปัญหา "เด็กคางยื่น" หรือฟันล่างครอบฟันบน สามารถจัดการได้และมีทิศทางที่ดีขึ้นมาก หากได้รับความร่วมมือจากครอบครัวในการพาเด็กมาพบหมอจัดฟันตั้งแต่เนิ่นๆ การรักษาที่ถูกวิธีและถูกเวลา คือการมอบของขวัญล้ำค่า เป็นทั้งสุขภาพช่องปากที่แข็งแรง และรอยยิ้มที่เต็มเปี่ยมไปด้วยความมั่นใจให้ลูกรักในระยะยาวครับ
ตรวจสอบเนื้อหาโดย ทพ.ปิติภัทร ทั้งสุข ท.17030
ปริญญาโท ทันตกรรมจัดฟัน มหาวิทยาลัยมหิดล
ทีมทันตแพทย์เฉพาะทางจัดฟัน CDC Dental
ทพ.ปริญญา ทั้งสุข (หมอแมว)
ท.3717
Cert. Diploma, Orthodontics
ทพญ.จุไรลักษณ์ ทั้งสุข (หมอจุ๊บ)
ท.4319
Cert. Diploma, Orthodontics
ทพ.ปิติภัทร ทั้งสุข (หมอแจม)
ท.17030
ปริญญาโท จัดฟัน มหิดล
ทพญ.ปริณดา ทั้งสุข (หมอแมม)
ท.18860
ทันตแพทย์ประจำบ้าน จัดฟัน มหิดล
อ้างอิง
- Mandall N, Cousley R, DiBiase A, Dyer F, Littlewood S, Mattick R, Nute SJ, Doherty B, Stivaros N, McDowall R, Shargill I, Worthington HV. Early class III protraction facemask treatment reduces the need for orthognathic surgery: a multi-centre, two-arm parallel randomized, controlled trial. J Orthod. 2016 Sep;43(3):164-75.
ส่งรูปฟันลูกให้หมอประเมินเบื้องต้น
